Jip zit onderuitgezakt in een kampeerstoel, in de schaduw van de tent. Duf en een beetje lamlendig van de warmte bladert hij door een Suske en Wiske. Het is al dagen boven de 30 graden en om eerlijk te zijn is hij wel een beetje klaar met de Italiaanse zomer. Hij verlangt er naar thuis te zijn, waar het in huis zelfs in hete zomers redelijk koel blijft. ’Pff… mam, mag ik nog een ijsje halen? Of een koud blikje fris?’ Zijn moeder kijkt op van haar boek. ‘Nee Jip, jullie hebben net al een ijsje gehad. Ik vind het wel even genoeg zo. Drink maar wat water uit de kraan of ga nog even zwemmen, daar koel je ook van af.’ Op momenten als dit zou hij willen dat zijn ouders een caravan hadden met koelkast en vriesvak, in plaats van een tent met een koelbox. Ik wou dat ik ijs kon maken, denkt hij. Gewoon zo, zonder elektriciteit.

Hmm… kunnen we in de natuur ideeën vinden om koud water te ‘oogsten’ of ijs te maken? Ja zeker, er zijn dieren die in warme, droge gebieden leven en heel goed in staat zijn om water te oogsten zodat ze niet uitdrogen. De kameel bijvoorbeeld, die draagt de oplossing hiervoor bij zich in zijn neus! En een woestijnkever die in de Namib leeft, de droogste woestijn ter wereld, oogst water met behulp van zijn vleugels. Dat er van hun lijf iets te leren valt over het vasthouden van vocht is dus niet zo’n gekke gedachte. Meer hierover lees je in mijn boek Kijken door een groene bril, naar een wereld vol oplossingen dat naar verwachting later dit jaar uitkomt.

Maar het zijn niet alleen dieren of planten die ons op ideeën kunnen brengen om slimme oplossingen te bedenken. Ook natuurlijke processen, zoals warmte-uitstraling in de nacht en condensatie. Wanneer je ’s winters in de ochtend je gordijn opendoet en waterdruppels aan de binnenkant van je raam ziet, kun je water oogsten zonder dat je er iets voor hebt hoeven te doen. Wat is hier gebeurd ?

Om dat te begrijpen is het goed om te weten dat warme lucht meer vocht bevat dan koude lucht. ’s Nachts koelt het buiten af. Zeker bij een heldere nacht gaat er veel warmte verloren door uitstraling, het stijgt op en verdwijnt als het ware in de lucht. In je slaapkamer, zeker wanneer die goed geïsoleerd is, is de lucht warmer dan de koude buitenlucht. Je raam, die de scheiding vormt tussen binnen en buiten, koelt af. De warme lucht dichtbij je raam koelt daardoor ook af en verliest minuscule waterdruppeltjes in de vorm van condens tegen je raam. Zo zit dat.

De oude Perzen maakten ook al gebruik van het natuurlijk proces van warmte-uitstraling. Wist je dat zij al ijs konden maken, midden in de woestijn? En dat ze dat deden lang, lang voordat er elektriciteit was uitgevonden? Ook zij maakten daarvoor gebruik van de sterke uitstraling van warmte tijdens heldere, winterse nachten. Ze bouwden hiervoor ondiepe vijvers die deels ommuurd waren. Overdag lagen die dankzij de muren in de schaduw en ’s nachts waren ze hierdoor beschermd tegen warme winden. Wanneer ze ’s nachts met water werden gevuld, koelde dit door de sterke uitstraling zo ver af dat het bevroor. Vroeg in de ochtend werd het ijs ‘geoogst’ en opgeslagen in het ijshuis dat middels dikke muren goed geïsoleerd was. Petje af! Niets elektriciteit, gewoon slim gebruik maken van de omgevingsomstandigheden.

Tja, Jip, er is dus wel een oplossing om zonder elektriciteit ijs te maken, maar daarvoor moet je eigenlijk in de woestijn zijn. Wie had dat nou gedacht, dat het in een woestijn makkelijker is om ijsklontjes te maken dan hier. Misschien kun je je ouders volgende keer vragen om vlakbij een riviertje te kamperen, dan kun je je waterfles gewoon in de stroming leggen. Dan heb je in ieder geval een koud drankje.

Wil je meer weten over het ijshuis van de Perzen? Kijk dan op http://www.fieldstudyoftheworld.com/persian-ice-house-how-make-ice-desert/

 

foto: www.fieldstudyoftheworld.com