‘Even stil blijven zitten, Merel.’ Jip hangt over de rand van zijn roeiboot. Zijn vishaakje is achter een tak blijven haken. Bijna, nog een klein stukje verder en dan heb ik hem, denkt hij. Met de tong tussen zijn lippen priegelt hij geconcentreerd aan het haakje. Afgezien van wat reigers, ganzen en het gekwaak van een enkel kikker is het heel rustig op het water. Plotseling klinkt er een oorverdovende knal. Jip schrikt zich wild. Weg evenwicht. Een paar seconden later komt hij weer boven water. Wat was dat? Wat een kabaal, waar kwam dat vandaan? Ah, een overvliegende F16. Merel kijkt hem breed lachendaan. ‘Zin om te zwemmen?’ vraagt ze plagend. ‘Ik hoorde je vader vanochtend al iets zeggen over oefenvluchten van de luchtmacht. Boffen wij even, kennelijk wordt ook hier geoefend. Door hen in het vliegen… en door jou in het zwemmen. Ha ha!’. En bedankt, denkt Jip. Wat een timing. Waarom maken F16s eigenlijk zo’n enorm kabaal, kan dat niet wat minder? ‘Ha, ha, ha’ zegt Jip droog. ‘Leun jij nou maar naar die kant, dan klim ik er aan deze kant weer in. Anders liggen we zo beiden in het water.’

Straaljagers overvallen ons met hun geluid, doordat het vliegtuig sneller vliegt dan de geluidssnelheid. Het geluid dat gemaakt wordt, reist als het ware achter het vliegtuig aan, waardoor je hem niet aan hoort komen. Wanneer ze sneller vliegen dan 1200 kilometer per uur doorbreken ze de geluidsbarrière en horen we een of twee knallen. Een keer schrikken van een overvliegende straaljager dat overleef je wel, ook als je daardoor in het water belandt. Maar als je het vaker hoort, dan kan dat best heel vervelend zijn. Iets dergelijks was ook het geval in Japan. Hier zorgde de Shinkansen Bullet Train, een hogesnelheidstrein, dagelijks voor geluidsoverlast. Telkens wanneer hij een tunnel uit reed produceerde hij een harde knal. Het veroorzaakte zoveel overlast voor omwonenden dat er wel iets moest veranderen. Toch haalt deze trein met zijn ca. 300km/uur de geluidsbarrière bij verre na niet. Wat veroorzaakte dan dit lawaai? En was daar niet iets aan te doen?

Tijdens het rijden duwt een trein de lucht die er voor zit aan de kant. Gebeurt dit met enorme snelheid, dan moet de lucht dus heel snel weggeduwd kunnen worden. In de openlucht is dat geen probleem, maar bij het inrijden van een tunnel, wordt de lucht zo snel samengeperst dat er een drukgolf ontstaat die bijna niet weg kan. De trein komt dus van een gebied met lage luchtdruk (waar de lucht makkelijk weg kan) plotseling in een gebied met hoge luchtdruk (daar waar de tunnel begint en de lucht wordt samengeperst). Met een knal verlaat de samengeperste lucht het einde van de tunnel.

Een van de mensen die naar een oplossing zocht voor het geluidsoverlast, was een Japanse vogelaar. Hij realiseerde zich dat wanneer de ijsvogel het water induikt om een nietsvermoedende vis te vangen, hij ook van een gebied met lage druk (lucht) in een gebied met hoge druk (water) komt. En dat hij dit doet zonder oorverdovende knal. Sterker nog, hij krijgt dit geluidloos en zonder spetters voor elkaar. En dat is niet voor niets. Op deze manier merken de vissen zijn komst pas op wanneer het te laat is en ze in zijn snavel zijn beland. Petje af!

Dit kunstje klaart hij door de specifieke, spitse vorm van zijn snavel en schedel. Deze geleiden het water naar de zijkant in plaats van naar voren. Doordat de snavel relatief lang is, heeft het water hier net wat meer tijd voor dan wanneer de snavel kort zou zijn. En jawel, door de Shinkansen Bullet Train een soortgelijke spitsvormige punt te geven waren de hogedruk golf en het bijbehorende lawaai met de noorderzon verdwenen.

Ook het deel bovenop de trein, waarmee de trein zijn stroom uit de bovenleiding haalt, veroorzaakte lawaai. En weer was het een vogel die een oplossing bood. Uilen kunnen namelijk geruisloos vliegen mede dankzij kleine haakjes die ze aan het einde van hun veren hebben. In plaats van één grote luchtwerveling achter de vleugel ontstaan hierdoor juist vele, minuscule wervelingen. Wanneer je bedenkt dat geluid niets anders is dan trillende lucht, is het ook te begrijpen dat de grootte van de luchtwerveling invloed heeft op de hoeveelheid geluid. Een grote luchtwerveling produceert veel geluid en kleine luchtwervelingen maar weinig. Door de structuur van de uilenveren te vertalen naar een vorm voor de pantograaf, werd ook het lawaai dat die veroorzaakte sterk verminderd.

Nadat de trein op deze plekken was aangepast bleek het geluidsoverlast met 85% te zijn afgenomen. Een behoorlijke vooruitgang. Daarnaast, en dat is het mooie, rijdt hij nu 10% sneller en gebruikt hij 15% minder elektriciteit. Cadeautje! Dank je wel gevederde vrienden voor deze rust in de treintunnel.

Helaas zal het puntiger maken van de F16 de harde, onverwachte knallen niet wegnemen. Die kunnen voor zover we nu weten alleen verholpen worden door de geluidsbarrière niet te doorbreken. Maar of de luchtmacht bereid is om langzamer en daardoor met minder lawaai te gaan vliegen…?