Op safari in Afrika. Vanaf de bank kijk je naar een filmpje van mensen die daar door de bush bush reizen. Dat lijkt je ook wel wat. Wie weet wat je allemaal kunt tegenkomen: olifanten, leeuwen, krokodillen? Overdag met een ranger op pad om dieren te spotten en ’s avonds slapen in een tent op het dak van de jeep. Je ziet het al helemaal voor je.

Totdat je hoort dat je je voor zo’n reis tegen verschillende ziektes moet inenten. Voor veel gebieden worden inentingen aangeraden of zijn ze zelfs verplicht. Hm… als er iets is waar je niet van houdt, dan is het wel om een prik te krijgen. Niet van muggen, die prikken voelt je niet, al is de jeuk achteraf wel irritant. Nee, het bloedprikken in het ziekenhuis of de verplichte inentingen die je als klein kind hebt gekregen; daar heb je een hekel aan. Uiteindelijk is het zo gepiept, maar wat kan dat kleine rotnaaldje een pijn doen. Kan dat ook niet pijnloos gebeuren, zoals een mugprik? Hoe krijgt de mug het eigenlijk voor elkaar om onze huid ongemerkt te doorboren?

Wat is pijn en hoe ontstaat het?

Pijn waarschuwt je dat er iets mis is in je lichaam. Wanneer in het ziekenhuis je bloed wordt geprikt, raakt de naald zenuwen in je huid. Deze sturen een boodschap, een pijnsignaal, naar je hersenen dat je huid op die plek kapot gaat. Het is alsof er wordt gezegd ‘alarm! Het is foute boel in mijn arm.’ Oké, maar hoe komt het dan dat we een naaldenprik wel voelen en die van een mug niet? In beide gevallen wordt de huid toch kapot gemaakt?

Een drilboor in miniformaat

De mug gebruikt voor het prikken haar lange steeksnuit. Deze bestaat uit verschillende delen. De buitenste twee delen die je lichaam ingaan maken het gaatje in je huid. Daarbinnen zit een nog dunnere naaldje dat vervolgens het bloed opzuigt uit je lichaam. De truc van het pijnloos kapotmaken van je huid zit hem in deze twee buitenste delen. Deze zijn scherp en gekarteld, vergelijk het maar met minuscuul kleine zaagjes. Door te trillen maken ze een gaatje in je huid. Tijdens het trillen raken alleen deze puntjes je zenuwen. En aangezien ze samen maar een heel klein oppervlak vormen raken ze bijna geen zenuwen.

Een naald zo dik als een haar

Vroeger werd gedacht dat een naald heel scherp, dun en glad moest zijn om zo min mogelijk pijn te voelen. Met dat idee zijn ziekenhuisnaalden gemaakt, zie de bovenste illustratie rechts. Een groot verschil met de steeksnuit van de mug is het oppervlak. Doordat de naald helemaal glad is, is het oppervlak dat met de zenuwen in contact komt veel groter dan bij de mug. Hierdoor worden er meer zenuwen geraakt, meer pijnsignalen naar de hersenen gestuurd en ervaren we meer pijn.

Dankzij de mug weten we nu dus dat een naald juist niet glad moet zijn om pijnloos te prikken. Met dat idee hebben Japanse wetenschappers inmiddels een dunne naald met gekartelde randjes ontworpen, zie de onderste illustratie rechts. Daar binnen beweegt het buisje dat het bloed opzuigt of een vloeistof in je lichaam spuit. De naald is slechts 1 millimeter lang en is ongeveer even dik als een haar op je hoofd.

Geprikt zonder het te merken; fijn!

Fijn hoor, dat de mug ons prik zonder dat we het in de gaten hebben. Het klinkt misschien raar, maar toch heeft het ons wat gebracht. Zeker voor mensen met suikerziekte. Wanneer je jezelf dagelijks moeten prikken om bloedwaarden te meten of insuline in te spuiten is pijnloos prikken een vooruitgang. Maar ook voor jou, mocht je ooit je safari dromen achternagaan en hiervoor een inenting moet halen.

Weetje

Hoeveel pijn je bij het bloedprikken ervaart heeft ook te maken met je gedachten over prikken. Ga je er heel relaxt voor zitten, dan voel je de prik wel, maar valt de pijn mee. Wanneer je het prikken eng vindt, veel pijn verwacht en gespannen naar de lange naald gaat kijken, dan lijkt het ook alsof veel meer pijn hebt. Je gedachten over de prik beïnvloeden dus wat je ervaart.

Weetje

Of het nu licht of donker is, muggen weten ons prima te vinden. Ze ruiken namelijk het CO2 en melkzuur dat we uitademen en uitzweten. Zelfs wanneer je je adem inhoudt, zien ze met behulp van hun warmtedetectoren precies waar we zijn. Steekmuggen drinken voornamelijk nectar. Alleen het vrouwtje drinkt bloed. Ze haalt daar stoffen uit die ze nodig heeft voor de ontwikkeling van de eitjes.

Of je door een mug geprikt wordt hangt af van wat ze oppikt uit je lichaamsgeur. Ruikt ze stoffen die op een ziekte wijzen die voor haar gevaarlijk zijn? Dan laat ze je met rust. En dat geldt ook wanneer ze stressstoffen ruikt, want dat maakt de kans dat ze wordt doodgemept alleen maar groter. En dat risico loopt ze liever niet. Hm.. nooit gedacht dat ziek of gespannen zijn dus ook voordelen met zich mee brengen als het gaat om muggenprikken.